र्योगोकु कोकुगिकान: सुमोचा पहिला दिवस, बेंटोपासून धनुष्यापर्यंत

टोकियो स्टेशन

तिकिटं मिळवणं हा सर्वात अवघड भाग होता. रविवारची अधिकृत विक्री संपली होती, म्हणून आमच्यापैकी एकाने हातो बस या टोकियोच्या टूर कंपनीमार्फत जागा मिळवल्या. हे एक संपूर्ण पॅकेज होतं: दुसऱ्या मजल्यावरची ¥५,५०० ची खुर्ची, बस, बेंटो (जेवणाचा डबा), याकितोरी, मिठाई, एक बिअर आणि एक भेटवस्तू, सगळं मिळून ¥२०,८००. साध्या तिकिटावर तुम्ही सकाळी ८:४५ पासून आत जाऊ शकता. पॅकेजमध्ये बस निघेल तेव्हाच तुम्हाला निघावं लागतं. आमची बस ढगाळ आकाशाखाली स्टेशनशेजारून १२:५० ला निघाली आणि पंधरा मिनिटांत पोहोचली.

गटाचं प्रवेशद्वार

गटासाठी वेगळं प्रवेशद्वार होतं. दारातच प्रत्येकाच्या हातात एक पिशवी दिली गेली, आणि बोळातल्या दुकानांचे कर्मचारी जणू अजूनही एदो काळ चालू असल्यासारख्या पारंपरिक पोशाखात होते. सभागृहात सुमारे अकरा हजार लोक बसतात, आणि एक वाजता ते जेमतेम दहा टक्केच भरलेलं होतं. खालच्या श्रेणींच्या कुस्त्या सकाळी नऊपासूनच चालू होत्या; ज्यांची नावं तुम्ही ऐकली आहेत ते मल्ल चार वाजता येतात. सुरुवातीच्या कुस्त्यांसाठी कोणी फारशी घाई करत नाही, आणि म्हणूनच इमारत फिरून पाहायला एक वाजताची हीच योग्य वेळ असते.

बोळ आणि सुमो संग्रहालय

तिकिटासोबत दोन गोष्टी मोफत मिळतात ज्या बहुतेक लोक सोडून देतात. पहिली म्हणजे पहिल्या मजल्यावरचं संग्रहालय, जिथे स्पर्धेच्या काळात फक्त प्रेक्षकच जाऊ शकतात, आणि दुसरी म्हणजे इमारतीच्या भिंती: काचेच्या कपाटांतले जुने चषक, कॅमेऱ्याचा शोध लागण्यापूर्वीच्या काळातली सलग योकोझुनांची लाकडी ठशांची चित्रं, आणि कॅमेरे आल्यानंतरची छायाचित्रं. सभागृहाभोवती उंचावर स्पर्धाविजेत्यांच्या चौकटीतल्या प्रतिमा लावलेल्या आहेत. संग्रहालयातच जुने शोभेचे कमरपट्टे, मल्लांचे कागदावर उमटवलेले हाताचे ठसे, आणि १९८० च्या दशकातली आणि त्याहीपेक्षा खूप जुनी छायाचित्रं आहेत. बोळांमध्ये जुन्या मल्लांचे पूर्णाकृती फलक आहेत, ज्यांच्या शेजारी उभं राहून फोटो काढता येतो; आम्ही ते काढले, आणि मग सभागृह रिकामं असताना प्रत्येक कोनातून नेहमीचे सेल्फीही घेतले. संग्रहालयात एक विशेष शिक्का आहे जो तुम्ही कागदावर उमटवू शकता. माझा शिक्का आता घरी भिंतीवर आहे.

स्टॉलवर कोकुगिकान करी, मोत्सुनाबे आणि चांको मिळतं: मल्ल जे खातात, तेच त्यांना पाहायला आलेल्यांना विकलं जातं. मित्राने खाण्याची पद्धतही सांगितली: नाश्ता नाही, रिकाम्या पोटी सराव, मग चांको, म्हणजे सुमोचं रस्सेदार जेवण, जे तळघरातल्या मोठ्या सभागृहातही मिळतं. आम्ही ते तिथे खाणं टाळलं, कारण नंतर सभागृहाजवळच्या चांकोच्या उपाहारगृहासाठी आम्हाला पोटात जागा ठेवायची होती.

जागेवर परत: पिशवी

भूक लागली होती, म्हणून पिशवी उघडली: इमारतीत रोज भाजली जाणारी याकितोरी (सळ्यांवरची कोंबडी), झाकणावर मल्लाचं चित्र असलेला माकुनोउची बेंटो (तेंपुरा, भात, उमेबोशी, नेहमीचे पदार्थ व्यवस्थित ठेवलेले), मिठाई, प्रत्येकी एक बिअरचा कॅन, आणि पिशवीच्या तळाशी भेटवस्तू, सुमोच्या नक्षीची निळी-पांढरी बशी. चीअर्स (कांपाई) करत, समोर खालच्या श्रेणींच्या कुस्त्या चालू असताना आम्ही जेवणाचा आस्वाद घेतला; खालच्या श्रेणी पाहण्याची हीच योग्य पद्धत आहे, हे आम्हाला कळलं.

त्या दिवसाची कुस्त्यांची यादी

पूर्व विरुद्ध पश्चिम, दर्जे आणि कामगिरीसह त्या दिवसाच्या कुस्त्यांची छापील यादी तिथे होती. आम्ही ती यादी आणि निकाल येतील तसं अद्ययावत होणारं संघटनेचं संकेतस्थळ, दोन्ही एकत्र वापरलं.

पंच आत येतात

वरच्या श्रेणीच्या कुस्त्या सुरू होण्याआधी पहारा बदलतो: काळ्या किमोनोतले पंच आखाड्यावरून चालत आपापल्या जागांवर जातात. ते पाच असतात. रेफरीच्या निर्णयावर शंका आली की ते आखाड्यात चढून सल्लामसलत करतात, आणि तेव्हा सभागृह पूर्ण शांत होतं.

आखाड्यात प्रवेशाचा विधी

वरच्या श्रेणीचे मल्ल पूर्व आणि पश्चिम अशा दोन गटांत, आपापल्या सजवलेल्या शोभेच्या कमरपट्ट्यांत येतात, वर्तुळ करतात, टाळ्या वाजवतात, कमरपट्टा इंचभर उचलतात आणि रांगेने बाहेर जातात. मग योकोझुना दोन सहायकांसह हा विधी करतो. एकाच वेळी योकोझुना क्वचितच दोनपेक्षा जास्त असतात; तिथे पोहोचायला लागोपाठ स्पर्धा जिंकाव्या लागतात, आणि तिथून पदावनती नसते, म्हणून योकोझुना जिंकायचा थांबला की थेट निवृत्तच होतो. या महिन्यात इमारतीत फक्त एकच योकोझुना होता, ओनोसातो (कारण होशोर्यू माघारी गेला होता), त्यामुळे सगळ्यांच्या नजरा त्याच्यावरच होत्या.

कुस्त्या सुरू होतात

आखाड्यावरच्या पडद्यावर कोण लढतंय ते दिसतं, आजूबाजूचे लोक मल्लांची नावं ओरडतात, आणि सगळं अतिशय वेगात चालतं: मिनिटांच्या विधीनंतर फक्त दहा सेकंदांची टक्कर. आम्ही सुमो संघटनेच्या संकेतस्थळावर पाठपुरावा केला; त्याची इंग्रजी आवृत्ती आहे आणि प्रत्येकाची आजवरची कामगिरी तिथे दिसते. मित्राने सम्राटासाठी राखीव कक्ष आणि त्यावरचा ध्वज दाखवला, आणि मग खेळाडूंचं राष्ट्रीयत्व: मंगोलियन सगळीकडे, एक रशियन, आणि एक युक्रेनियन ओझेकी, आओनिशिकी, ज्याने गेल्या नोव्हेंबरात पहिलं विजेतेपद मिळवलं, असं करणारा तो पहिला युक्रेनियन, आणि या वर्षी आणखी दोन. सुमो हा फक्त जपानी लोकांचा खेळ आहे ही माझी समजूत अवघ्या तासाभरातच दूर झाली.

प्रत्येक कुस्तीआधीचा विधी

ते उकिडवे बसतात, एकमेकांकडे रोखून पाहतात, मीठ फेकतात, उभे राहून आपल्या कोपऱ्यात जातात, आधीच्या विजेत्याने दिलेल्या पाण्याने चूळ भरतात, कागदाने पुसतात आणि परत येतात. हे दोन-तीन वेळा चालतं. वरच्या श्रेणीला यासाठी चार मिनिटं मिळतात आणि ती पूर्ण वापरली जातात. मग टक्कर, आणि तुम्ही कोणाकडे पाहायचं ते ठरवायच्या आत ती संपलेलीही असते. कुस्तीच्या दर्जाप्रमाणे रेफरी बदलतात, आणि मित्राने शेवटच्या रेफरींकडे बोट दाखवलं: सर्वात वरिष्ठ दोघांकडे एक छोटी कट्यार असते; जुन्या काळात चुकीचा निर्णय घेतल्यास प्राणत्याग करून सन्मान राखला जायचा, त्या परंपरेची ती आठवण असते.

झेंडे

मोठ्या कुस्त्यांआधी प्रायोजकांचे झेंडे घेतलेले लोक आखाड्याभोवती फेरी मारतात आणि निवेदक कंपन्यांची नावं वाचतो. प्रत्येक झेंड्यासाठी प्रायोजक ¥७०,००० देतो. विजेत्याचा वाटा ¥६०,००० असतो, पण रेफरीच्या पंख्यावरून तो जे पाकीट उचलतो त्यात फक्त ¥१०,००० असतात; बाकीचे त्याच्या खात्यात आणि निवृत्तीच्या वेळी मिळणाऱ्या राखीव रकमेत जमा होतात. योकोझुनाच्या कुस्तीवर चाळीस किंवा जास्त झेंडे असू शकतात, म्हणजे एका विजयासाठी करपूर्व सुमारे २४ लाख येन मिळतात.

शेवटची कुस्ती

योकोझुना सर्वात शेवटी लढतो. ओनोसातो विरुद्ध ताकानोशो लढत झाली आणि ओनोसातो जिंकला; त्यामुळे स्पर्धेच्या मध्यावर तो सात विजय आणि एक पराभव अशा स्थितीत उभा राहिला. तो आधीच्या सगळ्यांपेक्षा वेगळा दिसत होता: उंच, आणि शरीराचा प्रत्येक भाग कशासाठी तरी वापरला जात असावा असं दिसणारं, एका खऱ्या व्यावसायिकाचं शरीर. मागून जाड दिसणारे प्रत्यक्षात जाड नसतात; त्याखाली बरेच स्नायू असतात. लहान मल्ल मोठ्यांना इतक्या वेळा हरवतात की हे स्पष्टपणे तंत्राचं काम आहे हे जाणवतं. आणि तासाभरानंतर मागून पाहून कोण हरणार ते मला ओळखता येऊ लागलं: ज्यांचे शरीर वर मोठे आणि खाली बारीक, बेढब असते, ते आधी तोल गमावतात.

धनुष्य

शेवटच्या कुस्तीनंतर एक खालच्या श्रेणीतला मल्ल आखाड्यात धनुष्य फिरवतो; प्रत्येक दिवसाची सांगता करणारा हा विधी आहे. बहुतेक लोक तेव्हा जिन्यावर असतात. पण थांबा. हा विधी फक्त दोन मिनिटांचा असतो, आणि सभागृह तेव्हा सर्वाधिक शांत असतं.

दुकानांतून बाहेर, मग घरची ट्रेन

आम्ही निघताना आखाड्यावर अजूनही हाऊसफुलचे फलक लटकत होते. वाटेत दुकानांत भेटवस्तूंसाठी थांबलो, मग पाच मिनिटांच्या चालीवरचं र्योगोकु स्टेशन गाठलं (सोबू लाइन किंवा ओएदो लाइन).